КРИК – фестивал за критичка култура 2026, ќе се одвива од април, па сè до доцна есен, како простор за континуиранo промислување, заедничко соочување и истражување во релација со овогодинешната тема „Грижа: начини да се биде заедно“. Во време кога општествата низ светот, и Европа, се соочуваат со сè подлабока изолација, насилство, исцрпеност и фрагментација, прашањето како да бидеме заедно, грижливо, одговорно и посветено, станува истовремено итно и лично.
Грижата ја промислуваме не исклучиво како приватна и емоционално засегната категорија, туку како колективна и политичка практика. Грижата ја читаме како серија граѓански, индивидуални и заеднички практики, што се јавуваат онаму каде што институциите потфрлаат и изневеруваат. Тие практики подразбираат спектар на начини на градење доверба, редефинирање и одново воспоставување на моделите на солидарноста и преобмислување на условите за демократски живот. Фестивалот не нуди готови одговори, туку отвора простор да размислуваме за грижата не само како форма на одржување, туку како отпор, не само како поддршка, туку и како начин на повторно присвојување на моќта – како нешто што се раѓа во меѓупросторот на ранливоста и одговорноста, помеѓу нужноста и можноста.
Програмата започнува со две предавања кои ја поставуваат рамката на фестивалот: „Кураторство – грижата како задоволство и модел на работа“ од Франциска Вернер и „Грижа за граѓанската заедница“ од Карена Шлевит-Смит. Тие го практикуваат кураторството како комплекс на работни меѓучовечки односи, услови и заеднички простори, и ја прошируваат дискусијата кон пошироките општествени и политички димензии на грижата, како практика што се простира од личното кон колективното.
Во мај, програмата продолжува со програмата „Критичко читање преку филм“, во соработка со Фестивалот за човекови права од Загреб, курирана од Петар Милат. Селекцијата документарни филмови кои ја истражуваат емпатијата, солидарноста и заедничката одговорност, пренесувајќи ја темата на грижа во филмска форма.
Во срцето на фестивалот, кон крајот на јуни, ќе следи серија јавни презентации посветени на три влијателни книги кои го обликуваат тематскиот хоризонт на изданието. Книгата „Пиратска грижа“ претставена од авторите Томислав Медак, Валерија Грациано и Марсел Марс, ќе отвори прашања за колективните инфраструктури на грижа и отпор. „Овој живот: Секуларна вера и духовна солобода“ од Мартин Хеглунд, ќе ги отвори темите за одговорноста, минливоста, слободата и секојдневната етика на заедничкото живеење, како и значењето и критичкото исчитување на демократскиот социјализам. Програмата ќе се заокружи со предавањеето и презентацијата на Алиса Жулина и нејзината исклучително важна тетатролошка и политичко филозофска книга, „Театарот на капиталот: модерната драма и економскиот живот“ (Theater of Capital: Modern Drama and Economic Life), со што ќе ја прошириме дискусијата кон интердисциплинарното поле кое ги поврзува економијата, театарот и општествениот живот.
Фестивалот продолжува во септември и октомври со уметничката програма, преку изложби, перформанси и интервенции во просторот, а повеќе детали ќе бидат објавени дополнително.
****
KРИК – фестивал за критичка култура е поддржан во рамки на проектот „Култура за развој“ на Владата на Швајцарија, кој се имплементира од Хартефакт Фонд. Содржината/изразените мислења никогаш не може да се толкуваат како ставови на Владата на Швајцарија и Хартефакт Фонд.
КРИК – KРИК – фестивал за критичка култура е поддржан од Гете Институт Скопје, Министерство за култура и туризам на Република Северна Македонија, ПроПис Македонија, Фридрих Еберт Штифтунг Скопје
@HeartefactFund @SwissEmbassySkopje @GoetheInstitutSkopje @Friedrich-Ebert-Stiftung Skopje @ProPeace North Macedonia
****
Програма за 01.04.26
19:00 Отворање на фестивалот
19:10 Грижа за граѓанството| Карена Шлевит Бекер
Во последниве години, концептот и праксата на грижа добија огромно значење во многу области од секојдневниот живот и работа, вклучително и во уметноста. Ескалацијата на конфликтите и кризите – како локално, така и глобално – честопати придружени со насилство, поларизација и омаловажување, неизбежно поттикнува на свест и потреба за одговор преку форми на грижа како форма на протест.
Мојот концепт на грижа опфаќа цела низа карактеристики и манифестации кои се протегаат подалеку од индивидуалната грижа – допирајќи до поширокото општество преку уметноста. Прво и најважно, станува збор за внимание – различен вид внимание од оној што нè тренира да обработуваме слики за неколку секунди или да се фокусираме на квантитативни мерки за успех.
Во нашата работа бараме внимание кое создава врски, поттикнува и произведува видливи процеси, вклучува различни реалности и може да генерира отпор. Сите овие точки се дел од уметничката програма и дел од нашите институционални и финансиски напори. Доколку можеме да ги одржиме овие процеси, можеме да кажеме дека грижата останува централен фокус на нашата работа.
Предавањето ќе се однесува на естетиката на грижата, уметничките практики на грижата, начините на соработка и работните процеси, како и грижата за публика и грижата за животната средина. Во овој контекст, институцијата ХЕЛЕРАУ и нејзините социјални, политички и финансиски услови, исто така, играат директна улога во нашите процеси на грижа и внимание.
19:50 Кураторство – грижата како задоволство и модел на работа | Франциска Вернер
Терминот кураторство отсекогаш бил тесно поврзан, во самото свое етимолошко потекло, со идејата за грижа. Латинскиот глагол curare значи да се грижиш, , да одржуваш – но и да надгледуваш.
Всушност, сите овие значења играат улога во мојата работа како куратор, драматург и уметнички директор.
Во мојата долгогодишна кураторска пракса – моментално како уметнички директор на фестивалот Импулс за перформанс, театар и танц во Северна Рајна-Вестфалија, но и претходно како директор на Sophiensaele, независна продуцентска куќа, во Берлин, како и преку разни фриленс кураторски проекти – кураторството сè повеќе станува, за мене, помалку избор на дела и уметници, а повеќе пракса на обликување на односите. Работа со услови. Со луѓе. Со време. Со простори. Во овој говор, ќе ве однесам на лично патување низ клучните аспекти на оваа практика: преку грижа, преку овозможување, преку колективно создавање простори за уметност, уметници и публика.
Ќе споделам сознанија за мојата моментална работа со фестивалот Импулс – како место каде што многу од овие прашања стануваат опипливи: во програмирањето, во условите за производство, во средбите.
Грижата, во овој контекст, не е само тема. Таа е начин на работа. А, исто така, доста често и предизвик.
Затоа што грижата не значи само поддршка, туку и одговорност.
Не само поврзување, туку и конфликт.
Голем број термини ќе ме придружуваат – како поттици, како концептуални алатки, како отворени фрагменти: Простори. Времени вредности. Пристап. Гостопримство. Ресурси. Самоексплоатација. Експлоатација. Медијација. Односи. Мрежи. Колективност. Поддршка. Притисок. Солидарност. Емпатија. Капацитети. Задоволство. Ентузијазам. Издржливост. Исцрпеност. Грижа за себе. Инспирација. … продолжува …
****
KRIK – Festivali për Kulturë Kritike 2026 do të zhvillohet nga Prilli deri në fund të vjeshtës, si një hapësirë për mendim të vazhdueshëm, përballje të përbashkët dhe hulumtim në raport me temën e sivjetme “Kujdesi: Mënyra të të qenit së bashku”. Në një kohë kur shoqëritë në mbarë botën, por edhe në Evropë, po përballen me izolim gjithnjë e më të thellë, dhunë, rraskapitje dhe fragmentim, pyetja se si të jemi bashkë, me kujdes, përgjegjësi dhe përkushtim, bëhet njëkohësisht urgjente dhe thellësisht personale.
Kujdesin nuk e mendojmë vetëm si një kategori private dhe emocionalisht të ngarkuar, por si një praktikë kolektive dhe politike. E lexojmë atë si një rend praktikash qytetare, individuale dhe të përbashkëta, që shfaqen aty ku institucionet dështojnë dhe zhgënjejnë. Këto praktika përfshijnë forma të ndryshme të ndërtimit të besimit, të ripërkufizimit dhe rivendosjes së modeleve të solidaritetit, si dhe të rishqyrtimit të kushteve të jetës demokratike. Festivali nuk ofron përgjigje të gatshme, por hap një hapësirë për ta menduar kujdesin jo vetëm si formë mirëmbajtjeje, por edhe si rezistencë; jo vetëm si mbështetje, por edhe si mënyrë për ripërvetësimin e fuqisë – si diçka që lind në ndërhapësirën midis cenueshmërisë dhe përgjegjësisë, midis domosdoshmërisë dhe mundësisë.
Programi hapet me dy ligjërata që vendosin kornizën tematike të festivalit: “Kurimi – kujdesi si kënaqësi dhe model pune” nga Franziska Werner dhe “Kujdesi për bashkësinë qytetare” nga Carena Schlewitt-Smith. Ato e kuptojnë kurimin si një kompleks marrëdhëniesh pune ndërnjerëzore, kushtesh dhe hapësirash të përbashkëta, duke e zgjeruar diskutimin drejt dimensioneve më të gjera shoqërore dhe politike të kujdesit, si praktikë që shtrihet nga personalja drejt kolektives.
Në Maj, programi vazhdon me ciklin “Lexim kritik përmes filmit”, në bashkëpunim me Festivalin e të Drejtave të Njeriut nga Zagrebi, nën kurimin e Petar Milat. Përzgjedhja e filmave dokumentarë hulumton empatinë, solidaritetin dhe përgjegjësinë e përbashkët, duke e sjellë temën e kujdesit në formë filmike.
Në kuadër të festivalit, në fund të Qershorit, do të zhvillohet një seri prezantimesh publike kushtuar tri librave me ndikim që formësojnë horizontin tematik të këtij edicioni. Libri “Kujdesi pirat”, i prezantuar nga autorët Tomislav Medak, Valeria Graziano dhe Marcell Mars, do të hapë pyetje mbi infrastrukturat kolektive të kujdesit dhe rezistencës. “Kjo jetë: Besimi sekular dhe liria shpirtërore” nga Martin Hägglund do të shtrojë temat e përgjegjësisë, përkohshmërisë, lirisë dhe etikës së përditshme të bashkëjetesës, si dhe rëndësinë dhe leximin kritik të socializmit demokratik. Programi do të përmbyllet me ligjëratën dhe prezantimin e Alisa Zhulina dhe librit të saj jashtëzakonisht të rëndësishëm teatrologjik dhe politiko-filozofik, “Teatri i kapitalit: drama moderne dhe jeta ekonomike” (Theater of Capital: Modern Drama and Economic Life), duke e zgjeruar kështu diskutimin drejt fushës ndërdisiplinore që lidh ekonominë, teatrin dhe jetën shoqërore.
Festivali vazhdon në Shtator dhe Tetor me programin artistik, përmes ekspozitave, performancave dhe ndërhyrjeve në hapësirë, ndërsa më shumë detaje do të publikohen në vijim.
****
KRIK – Festivali për Kulturë Kritike mbështetet në kuadër të projektit “Kultura për Zhvillim” të Qeverisë së Zvicrës, i cili zbatohet nga Heartefact Fund.
Përmbajtja dhe qëndrimet e shprehura nuk mund të interpretohen në asnjë rast si qëndrime të Qeverisë së Zvicrës dhe të Heartefact Fund.
KRIK – Festivali për Kulturë Kritike mbështetet nga Goethe-Institut Shkup, Ministria e Kulturës dhe Turizmit e Republikës së Maqedonisë së Veriut, ProPeace, Shkup dhe Friedrich-Ebert-Stiftung, Shkup.
@HeartefactFund @SwissEmbassySkopje @GoetheInstitutSkopje @Friedrich-Ebert-Stiftung Skopje @ProPeace North Macedonia
****
Programi për 01.04.26
19:00 Hapja e festivalit
19:10 Kujdesi për Qytetarinë | Carena Schlewitt – Baecker
Koncepti dhe praktika e kujdesit kanë marrë një rëndësi të veçantë në vitet e fundit në shumë fusha të jetës dhe të punës, përfshirë edhe artin. Përshkallëzimi i konflikteve dhe krizave — si në nivel lokal, ashtu edhe global — shpesh i shoqëruar me dhunë, polarizim dhe zhvlerësim, ka sjellë gjithnjë e më shumë nevojën për t’iu përgjigjur realitetit përmes formave të kujdesit, edhe si një mënyrë rezistence dhe proteste.
Për mua, kujdesi përfshin një gamë të gjerë formash dhe shfaqjesh që shkojnë përtej kujdesit individual dhe shtrihen në shoqëri përmes artit. Para së gjithash, kujdesi lidhet me vëmendjen — me një lloj tjetër vëmendjeje nga ajo që na mëson të konsumojmë imazhe me shpejtësi ose të masim gjithçka vetëm përmes suksesit sasior.
Në punën tonë kërkojmë një vëmendje që krijon lidhje, që nxit dhe bën të dukshme proceset, që përfshihet me realitete të ndryshme dhe që mund të prodhojë qëndrueshmëri. Të gjitha këto janë pjesë e programit artistik, por edhe e përpjekjeve tona institucionale dhe financiare. Për aq kohë sa arrijmë t’i mbajmë gjallë këto procese, mund të themi se kujdesi mbetet në qendër të punës sonë.
Ligjërata trajton estetikën e kujdesit, praktikat artistike të kujdesit, mënyrat e bashkëpunimit dhe proceset e punës, si edhe kujdesin për publikun dhe për mjedisin. Në këtë kuadër, institucioni HELLERAU, së bashku me kushtet e tij shoqërore, politike dhe financiare, luan gjithashtu një rol të drejtpërdrejtë në proceset e kujdesit dhe të vëmendjes.
19:50 Kurimi – Puna dhe Gëzimi i Kujdesit | Franziska Werner
Termi kurim ka qenë gjithmonë i lidhur ngushtë, që në vetë prejardhjen e tij, me idenë e kujdesit.
Folja latine curare do të thotë të kujdesesh për dikë ose diçka, ta mbash, ta mirëmbash — por edhe ta mbikëqyrësh.
Dhe në fakt, të gjitha këto kuptime luajnë rol në punën time si kuratore, dramaturge dhe drejtuese artistike.
Në praktikën time të gjatë kuratoriale — aktualisht si Drejtoreshë Artistike e Festivalit Impulse për performancë, teatër dhe vallëzim në Nordrhein-Westfalen, më herët si drejtoreshë e Sophiensæle, një hapësirë e pavarur prodhimi në Berlin,
si edhe përmes projekteve të ndryshme kuratoriale si e pavarur — kurimi është bërë gjithnjë e më pak një çështje përzgjedhjeje të veprave dhe artistëve, dhe gjithnjë e më shumë një praktikë e formësimit të marrëdhënieve. E të punuarit me kushtet. Me njerëzit. Me kohën. Me hapësirat.
Në këtë ligjëratë do t’ju ftoj në një udhëtim personal përmes disa prej aspekteve kyçe të kësaj praktike: përmes kujdesit, përmes mundësimit, përmes negociimit të përbashkët të hapësirave për artin, për artistët dhe për publikun.
Do të ndaj disa reflektime mbi punën time aktuale me Festivalin Impulse — si një vend ku shumë prej këtyre pyetjeve bëhen konkrete: në programim, në kushtet e prodhimit, në takime dhe marrëdhënie.
Në këtë kontekst, kujdesi nuk është vetëm një temë. Ai është një mënyrë pune. Dhe shpeshherë edhe një sfidë.
Sepse kujdesi nuk do të thotë vetëm mbështetje, por edhe përgjegjësi.
Jo vetëm lidhje, por edhe konflikt.
Një sërë termash do të më shoqërojnë — si nxitje, si mjete konceptuale, si fragmente të hapura:
Hapësira. Kohësi. Qasje. Mikpritje. Burime. Vetëshfrytëzim. Shfrytëzim. Ndërmjetësim. Marrëdhënie. Rrjete. Kolektivitet. Mbështetje. Presion. Solidaritet. Empati. Kapacitete. Kënaqësi. Entuziazëm. Qëndrueshmëri. Lodhje. Vetëkujdes. Frymëzim. … për të vazhduar …
Споделено на: мај 28, 2026 во 1:18 am